Prawo karne

Prawo karne ma za zadanie ustrzec ludzi przed wzajemnym wyrządzaniem sobie krzywdy. W tym celu tworzy ono szereg norm, które mają chronić określone dobra, takie jak zdrowie, życie, wolność, dobra materialne przed ich naruszeniem przez osoby niepowołane.

Przepisy karne zawarte są w wielu ustawach, choć oczywiście najwięcej z nich znajduje się w kodeksie karnym.

Normy karne konstruowane są według następującego schematu, najpierw występuje opis zachowania, które ustawodawca uważa za złe (tzw. hipoteza normy) a następnie kara za to zachowanie (tzw. sankcja).

W prawie karnym, nieco podobnie jak w prawie administracyjnym, występuje ogromna dysproporcja sił między człowiekiem, który znajdzie się w zainteresowaniu organów ścigania (oskarżonym) a aparatem państwowym, zwykle prokuratorem, który usiłuje doprowadzić do skazania. Aby zapewnić sprawiedliwy proces i uniknąć nadużyć prawo karne wprowadza szereg zasad, które mają na celu zapobiec skazywaniu niewinnych ludzi.

Do skazania człowieka w procesie karnym koniecznym jest aby czyn, za który ma on być skazany był zabroniony pod groźbą kary przez ustawę obowiązująca w chwili jego popełnienia. Zasada ta ma na celu zapewnienie, przynajmniej teoretycznie, wszystkim osobom możliwości zapoznanie się z obowiązującym prawem. Dzięki temu każdy ma możliwość postępowania zgodnie z prawem i nie popełniania przestępstw.

Po ustaleniu, że dany czyn, o który osoba została oskarżona, był zabroniony przez ustawę w chwili jego popełnienia konieczne jest udowodnienie winy oskarżonego. Jest to zadanie oskarżyciela publicznego zwykle prokuratora, który zbiera dowody i stara się odtworzyć bieg wydarzeń. Wina oznacza, że oskarżony złamał prawo w sytuacji kiedy mógł zachować się zgodnie z prawem.

Udowodnienie oznacza, że prokurator musi mieć dowody, że oskarżony popełnił przestępstwo. Mogą być to zeznania świadków, dokumenty, zdjęcia, nagrania obrazu lub dźwięku czy wyniki eksperymentu procesowego. W każdym razie potrzebne są przekonywające dowody i nie można uznać za wystarczającą przesłankę skazania pomówień lub przypuszczeń.

W postępowaniu przed sądem karnym każda ze stron musi udowodnić swoje racje, jeżeli chce wygrać proces. Sąd pełni rolę bezstronnego arbitra i decyduje o tym, która ze stron ma silniejsze argumenty za poparciem swojej tezy. Oskarżony nie ma jednak obowiązku wykazywania swojej niewinności, wykazanie niewinności jest najczęściej niemożliwe. Żeby udowodnić niewinność, trzeba by nieustannie tworzyć dowody, wskazujące że w żadnym momencie nie popełniamy żadnego przestępstwa. Takie rozumowanie szybko doprowadziłoby do absurdu, dlatego ustawodawca jednoznacznie rozstrzyga, że to prokurator ma udowodnić winę. Oskarżonemu dla wygrania procesu wystarcza wykazanie, że prokurator winy nie udowodnił. W takiej sytuacji sąd musi wydać wyrok uniewinniający.

Udowodnienie winy polega na wykazaniu, że oskarżony zrealizował wszystkie znamiona czynu zabronionego oraz że w  konkretnym wypadku działanie oskarżonego nie było obroną konieczną albo nie zachodził stan wyższej konieczności. Znamiona czynu zabronionego to zespół poszczególnych elementów, które składają się na przestępstwo. Dla skazania konieczne jest wykazanie, że oskarżony zrealizował je wszystkie.