Prawo karne skarbowe

Prawo karne skarbowe ma za zadanie chronić system fiskalny państwa przed nadużyciami. Jest to specyficzna dziedzina prawa.

Z jednej bowiem strony posługuje się najsurowszą karą przewidzianą przez polski system prawny, karą pozbawienia wolności, z drugiej strony chroni dobra, których naruszenia większość z nas nie jest w stanie w ogóle zauważyć.

Prawo karne skarbowe ma gwarantować, że dopływ pieniędzy do budżetu państwa nie będzie zakłócany przez działania niezgodne z przepisami prawa podatkowego. W tym celu powołanych do życia zostało wiele instytucji właściwych dla tej specyficznej gałęzi prawa.

Prawo karne skarbowe reguluje sposób ponoszenia odpowiedzialności za przestępstwa i wykroczenia skarbowe. Wykroczeniem skarbowym jest czyn zabroniony przez kodeks karny skarbowy, zagrożony karą grzywny, jeżeli wartość uszczuplonej lub narażonej na uszczuplenie należności Skarbu Państwa nie przekracza pięciokrotności minimalnego wynagrodzenia w dacie popełnienia czynu. Przestępstwem skarbowym jest czyn zabroniony przez kodeks karny skarbowy, zagrożony karą grzywny, ograniczenia wolności lub pozbawienia wolności.

Kluczowym czynnikiem wielkość należności Skarbu Państwa, która została uszczuplona lub narażona na uszczuplenie. To ta wartość, w większości wypadków decyduje czy mamy do czynienia z przestępstwem skarbowym – w uproszczeniu można powiedzieć, czynem poważnym, czy wykroczeniem skarbowym – w uproszczeniu, uchybieniem o mniejszym znaczeniu dla przepisów podatkowych.

W sprawach karnych skarbowych kluczowe znaczenia ma często okoliczności cywilnoprawne. Osią sporu między podatnikiem a organem podatkowy jest często kwestionowanie przez organ podatkowy faktu zawarcia przez podatnika umowy prawa cywilnego (najczęściej umowy sprzedaży) i co za tym idzie kwestionowanie wystawionej w związku z taką umową faktury, jako tzw. faktury pustej. Prawo karne skarbowe powoduje, że spór ten przenosi się grunt odpowiedzialności karnej. Podatnik w postępowaniu karnym skarbowym staje się oskarżonym a finansowy organ dochodzenia występuje obok prokuratora w roli oskarżyciela publicznego.

Oskarżonemu w sprawie karnej skarbowej przysługują podobne uprawnienia jak oskarżonemu w procesie karnym. W szczególności to na oskarżycielu publicznym spoczywa obowiązek udowodnienia winy. Specyficzna sytuacja rodzi się jednak w związku z postępowaniem podatkowym, jeżeli toczyło się w danej sprawie.

Organy podatkowe najpierw, w postępowaniu podatkowym, stwierdzają że podatnik nie wpłacił podatku w należnej wysokości. Na tę okoliczność wydawana jest decyzja podatkowa, zobowiązująca podatnika do zapłaty określonej kwoty podatku. Następnie organ podatkowy, występujący w postępowaniu karnym skarbowy w charakterze oskarżyciela publicznego, wysuwa argument, że oskarżony jest winien zarzucanego mu czynu ponieważ, we wcześniejszym postępowaniu podatkowym stwierdzono, że oskarżony nie uiścił podatku w należnej wysokości. Oczywiście sam tok rozumowania nie jest błędny, co więcej, wykazanie, że podatnik nie zapłacił podatku w prawidłowej wysokości jest elementem koniecznym dla przypisania odpowiedzialności za przestępstwo skarbowe. Nie można jednak zapominać, że zapłacenie podatku w zbyt małej wysokości nie jest tożsame z popełnieniem przestępstwa skarbowego.

Do skazania za przestępstwo skarbowe konieczne jest wykazanie, że oskarżony wypełnił  wszystkie znamiona czynu a nie jedno. Samo nie zapłacenie podatku w należytej wysokości nie musi przesądzać kwestii odpowiedzialności karnej skarbowej. W odniesieniu do danego czynu opisanego w Kodeksie karnym skarbowym dla przypisania odpowiedzialności trzeba udowodnić wszystkie znamiona opisane w danym przepisie.