Podatek VAT

Podatek VAT jest najważniejszym źródłem przychodu Skarbu Państwa. W polskim prawie regulowany jest w ustawie o podatku od towarów i usług i takim właśnie terminem posługuje się ustawodawca na jego określenie.

Istotą podatku od towarów i usług jest uprawnienie podatnika do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego. Jak łatwo się domyślić uprawnienie to jest też główną osią sporów między podatnikami a organami podatkowymi. Szczególnej uwadze organów podatkowych podlegają również okoliczności związane z preferencyjnymi stawkami podatku od towarów i usług oraz korekty deklaracji vat. Transgraniczny eksport towarów, który wiąże się ze zwrotem vat, transgraniczny import, transgraniczne świadczenie usług oraz towary i usługi o zerowej stawce vat.

Podatek vat ma w polskim prawie bardzo obszerną regulację. Na tle stosowania tych przepisów powstało bardzo bogate orzecznictwo sądów administracyjnych, które stanowi istotną wskazówkę dla podatników jak postępować w danej sytuacji. Ten duży dorobek prawny powoduje, że sytuacja prawna podatnika i następstwa prawne podejmowanych działań mogą być przewidywane ze stosunkowo dużym stopniem prawdopodobieństwa. W najbardziej wątpliwych sprawach istnieje możliwość zwrócenia się o wydanie indywidualnej interpretacji podatkowej.

Uprawnienie podatnika do obniżenia podatku należnego o podatek naliczony ma fundamentalne znaczenie z punktu widzenia, ekonomicznego sensu podatku vat i co do zasady nie może być ograniczone. Podatek vat to tzw. podatek konsumpcyjny. Ma on za zadanie obciążać wydatki konsumentów. Z punktu widzenia administracji publicznej jest to stosunkowo łatwy sposób uchwycenia wartości dodanej (ang vat: value added tax). Podatnikami podatku vat są przedsiębiorcy dostarczający produkty konsumentom. Przedsiębiorcy mogą obniżać podatek należny o podatek naliczony ponieważ z założenia podatek vat ma być neutralny dla przedsiębiorców.

W Polsce podatek vat płacony jest przez każdego przedsiębiorcę, a nie tylko tego, który sprzedaje towar konsumentowi. Mechanizm, podatek należny a podatek naliczony ma pozwolić, przedsiębiorcom na poszczególnych etapach produkcji, zachować neutralność podatku vat.

Organy podatkowe odmawiając podatnikowi prawa do obniżenia podatku należnego o podatek naliczony najczęściej mają zastrzeżenia co do dokumentów potwierdzających dokonanie transakcji, w szczególności prawidłowości wystawienia faktur vat. Organy mogą też kwestionować transakcje, co do których mają wątpliwości czy rzeczywiście miały one miejsce.

Ustalenie przez organ podatkowy, że podatek vat nie został odprowadzony w prawidłowej wysokości będzie wiązało się z wydaniem decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego. Jeżeli podatnik odprowadził podatek w zbyt małej wysokości będzie zobowiązany do dopłaty brakującej kwoty podatku oraz naliczone zostaną odsetki od zaległości podatkowych. W takim przypadku może również pojawić się zagadnienie odpowiedzialności karno-skarbowej.

Możliwe jest także, że w wyniku przeprowadzonej kontroli organ dojdzie do przekonania, że podatek uiszczony został w zbyt dużej wysokości, przypadki takie zdarzają się jednak zdecydowanie rzadziej. Wówczas organ zwróci podatnikowi nadpłaconą kwotę powiększoną o odsetki od nadpłaty.