Podatek od przychodów z nieujawnionych źródeł

Podatek od przychodów z nieujawnionych źródeł instytucja, której kształt prawny został zakwestionowany przez Trybunał Konstytucyjny i zostanie gruntownie zmieniony.

Podkreślenia na wstępie wymaga, że podatek od przychodów z nieujawnionych źródeł to podatek dochodowy od osób fizycznych od przychodu kwalifikowanego jako uzyskanego z tzw. innych źródeł przychodów. W założeniu instytucja ta powinna służyć zwalczaniu szarej strefy poprzez dokonywanie wymiarów względem podatników, których wydatki poczynione w danym roku przewyższają znane organom przychody, a nie są oni w stanie wytłumaczyć, skąd wydatkowane środki pochodziły.

Jednakże poprzednie przepisy, tj. art. 20 ust. 3 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, nie spełniały wymogów zgodności z Konstytucją RP. Mianowicie wyrokiem  z dnia  29.7.2014 r.(P 49/13) Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 20 ust. 3 PDOFizU, w brzmieniu obowiązującym od 1.1.2007 r., jest niezgodny z art. 2 w zw. z art. 84 i 217 Konstytucji RP. Jednocześnie TK odroczył utratę mocy obowiązującej  tego przepisu stwierdzając, że  traci on moc obowiązującą z upływem 18 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw. Od 01.01.2016 r. na podstawie ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych obowiązuje rozdział 5A Opodatkowanie przychodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzących ze źródeł nieujawnionych. Przy czym przychody te nadal są uznawane jako uzyskane z innego źródła przychodów.

W przepisach tych rozbudowano co należy rozumieć przez pojęcie przychodów z innych  źródeł  nieznajdujące pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzące ze źródeł nieujawnionych. Brak szczegółowych przepisów w tym zakresie stanowił ostrze krytyki w wyrokach Trybunału Konstytucyjnego, który podnosił, że ustawodawca powinien jasno i zrozumiale zdefiniować pojęcia „przychody ze źródeł nieujawnionych” i „przychody nieznajdujące pokrycia w ujawnionych źródłach”, w ten sposób, aby podatnik mógł w sposób precyzyjny określić treść ciążących na nim obowiązków daninowych.

W przepisach, które obowiązują od 01.01.2016 r. definiuje się, że przychody  nieznajdujące pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzące ze źródeł nieujawnionych to przychody:

1) nieznajdujące pokrycia w ujawnionych źródłach obejmujące przychody ze źródeł              wskazanych przez podatnika, ujawnione w nieprawidłowej wysokości,

2) ze źródeł nieujawnionych obejmujące przychody ze źródeł niewskazanych przez podatnika i nieustalonych przez organ podatkowy lub organ kontroli skarbowej

– w kwocie odpowiadającej nadwyżce wydatku nad przychodami (dochodami) opodatkowanymi lub przychodami (dochodami) nieopodatkowanymi, uzyskanymi przed poniesieniem tego wydatku.

Przy czym dalej wyjaśniono co należy rozumieć przez użyte w powyższej definicji słowa: wydatek, przychody (dochody) opodatkowane, przychody(dochody) nieopodatkowane.

Za wydatek uznaje się wartość zgromadzonego w roku podatkowym mienia lub wysokość wydatkowanych w roku podatkowym środków, w przypadku gdy nie jest możliwe ustalenie roku podatkowego, w którym zgromadzono te środki.

Za przychody (dochody) opodatkowane uznaje się wartości pozostające w dyspozycji podatnika przed poniesieniem wydatku, spełniające łącznie następujące warunki:

1) ich pochodzenie zostało ustalone co do tytułu, kwoty i okresu uzyskania,

2) jest możliwe określenie lub ustalenie zobowiązania podatkowego w odniesieniu do wartości, które mają wpływ na ustalenie takiego zobowiązania, albo zobowiązanie takie zostało określone lub ustalone, albo zostały zgłoszone do opodatkowania.

Za przychody (dochody) nieopodatkowane uznaje się wartości pozostające w dyspozycji podatnika przed poniesieniem wydatku, których pochodzenie zostało ustalone co do tytułu, kwoty i okresu uzyskania, oraz które:

1) były wolne od podatku lub zwolnione od opodatkowania na podstawi e przepisów ustawy innych niż przepisy niniejszego rozdziału lub przepisów odrębnych ustaw albo

2) nie podlegały opodatkowaniu na podstawie przepisów ustawy innych niż przepisy niniejszego rozdziału lub przepisów odrębnych ustaw, albo

3) były objęte obowiązkiem podatkowym w zakresie właściwego podatku, jednak zobowiązanie podatkowe nie powstało albo wygasło wskutek:

a) zaniechania poboru podatku,

b) umorzenia zaległości podatkowej,

c) zwolnienia z obowiązku zapłaty podatku,

d) przedawnienie.

Na gruncie nowych przepisów dochody nieujawnione – to dochody, które nie zostały ujawnione w drodze samoobliczenia przez podatnika, a jednocześnie dochody, o których pochodzeniu nie posiadają informacji organy podatkowe. W trakcie postępowania podatkowego ich pochodzenie nie zostało udowodnione lub uprawdopodobnione przez podatnika.  W przeciwieństwie do niekonstytucyjnych przepisów w definicji przychodów ze źródeł nieujawnionych już się zatem nie odwołano do kategorii mienia (majątkowej), lecz przychodów (dochodów) i wydatków.

W konsekwencji wskazano, że podstawę opodatkowania przychodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzących ze źródeł nieujawnionych stanowi w roku podatkowym przychód odpowiadający kwocie nadwyżki wydatku nad przychodami (dochodami) opodatkowanymi lub nieopodatkowanymi. Stawka podatku od tych przychodów to nadal 75% podstawy opodatkowania tyle, że na nowo określonych zasadach. Podatek ten będzie określany  w drodze decyzji  organ podatkowy za okres, za który powstał przychód odpowiadający kwocie tak określonej nadwyżki. Za pewnymi wyjątkami – posiadania przez organ podatkowy z urzędu dokumentacji podatkowej, na podstawie której będzie mógł ustalić przychody (dochody) opodatkowane lub nieopodatkowane stanowiące pokrycie wydatku, to na podatku będzie spoczywał ciężar dowodu odnośnie wykazania tego pokrycia. Jeśli podatnik nie udowodni uzyskania tak rozumianych, jak wyżej opisano, przychodów (dochodów) nieopodatkowanych lub opodatkowanych,pokrywających wydatek, to ich uzyskanie może uprawdopodobnić. Jeśli i tego   nie dokona to będzie to podstawa do ustalenia przychodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzących ze źródeł nieujawnionych i wymierzenia 75% podatku.  Przy czym podkreślenia wymaga, że postępowanie podatkowe nie będzie prowadzone z urzędu i to organ podatkowy będzie weryfikował i oceniał okoliczności sprawy na podstawie całości zgromadzone materiału dowodowe. Można zatem podsumować, że nowe przepisy cywilizują i usuwają luki w prawie odnośnie podatku od przychodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzących ze źródeł nieujawnionych, uwzględniając wskazania orzecznictwa sądowo – administracyjnego w tym przedmiocie.