Podatek akcyzowy

Podatek akcyzowy jako podatek kształtujący konsumpcję niektórych towarów i podatek pobierany na jednym etapie obrotu.

Podatek akcyzowy, zwany popularnie akcyzą należy do podatków pośrednich, tj. takich które obciążają ostatecznego konsumenta. Jestem elementem kalkulacyjnym ceny wyrobów akcyzowych i w przeciwieństwie do innego podatku pośredniego – podatku od towarów i usług pobierany jest wyłącznie na jednym etapie obrotu od tego samego wyrobu akcyzowego. Zapłata akcyzy przez jednego podatnika  tego podatku na jednym etapie obrotu powoduje bowiem zwolnienie z tego obowiązku co do tego samego wyrobu akcyzowego na innych etapach.  Zgodnie z obowiązującym przepisami ustawy o podatku akcyzowym  podatnikiem akcyzy jest osoba fizyczna, osoba prawna oraz jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej, która dokonuje czynności podlegających opodatkowaniu akcyzą lub wobec której zaistniał stan faktyczny podlegający opodatkowaniu akcyzą.  Przy czym ustawodawca wskazuje przykładowo, kto jest tym podatnikiem, np. na podmiot u którego powstają ubytki wyrobów akcyzowych lub doszło do całkowitego zniszczenia wyrobów akcyzowych. Niewątpliwe, chodzi generalnie o podmioty prowadzące działalność gospodarczą, które są obowiązane, przed dniem wykonania pierwszej czynności podlegającej opodatkowaniu akcyzą lub pierwszej czynności z wykorzystaniem wyrobów akcyzowych objętych zwolnieniem od akcyzy ze względu na ich przeznaczenie, złożyć zgłoszenie rejestracyjne właściwemu naczelnikowi urzędu celnego.

Przedmiotem opodatkowania akcyzą jest są następujące czynności i stany faktyczne: produkcja wyrobów akcyzowych,  wprowadzenie wyrobów akcyzowych do składu podatkowego,  import wyrobów akcyzowych, z wyłączeniem importu wyrobów akcyzowych wysłanych następnie z zastosowaniem procedury zawieszenia poboru akcyzy z miejsca importu przez zarejestrowanego wysyłającego niebędącego importerem tych wyrobów, nabycie wewnątrzwspólnotowe wyrobów akcyzowych, z wyłączeniem nabycia wewnątrzwspólnotowego dokonywanego do składu podatkowego,  wyprowadzenie ze składu podatkowego, poza procedurą zawieszenia poboru akcyzy, wyrobów akcyzowych niebędących własnością podmiotu prowadzącego ten skład podatkowy, z wyłączeniem wyrobów akcyzowych objętych zwolnieniem od akcyzy ze względu na ich przeznaczenie, przez podmiot,   wysłanie z zastosowaniem procedury zawieszenia poboru akcyzy importowanych wyrobów akcyzowych z miejsca importu przez zarejestrowanego wysyłającego niebędącego importerem tych wyrobów.  Przy czym przez wyroby akcyzowe rozumie wyroby energetyczne, energię elektryczną, napoje alkoholowe, wyroby tytoniowe oraz susz tytoniowy, określone w załączniku nr 1 do ustawy o podatku akcyzowym. Zgodnie z tą ustawą opodatkowaniu akcyzą podlegają również:

  1.  import samochodu osobowego niezarejestrowanego wcześniej na terytorium kraju zgodnie z przepisami o ruchu drogowym;
  2. nabycie wewnątrzwspólnotowe samochodu osobowego niezarejestrowanego wcześniej na terytorium kraju zgodnie z przepisami o ruchu drogowym;
  3. pierwsza sprzedaż na terytorium kraju samochodu osobowego niezarejestrowanego na terytorium kraju zgodnie z przepisami o ruchu drogowym:

a) wyprodukowanego na terytorium kraju,

b) od którego nie została zapłacona akcyza z tytułu czynności, o których mowa w pkt 1 albo 2.

Import – to przywóz:

a) samochodów osobowych z terytorium państwa trzeciego (spoza Unii Europejskiej) na terytorium kraju,

b) wyrobów akcyzowych z terytorium państwa trzeciego na terytorium kraju:

– jeżeli wyroby te z chwilą ich wprowadzenia na terytorium kraju nie zostają objęte zawieszającą procedurą celną,

– jeżeli wyroby te zostały zwolnione z zawieszającej procedury celnej lub procedura ta została zakończona i powstał dług celny;

Nabycie wewnątrzwspólnotowe – to przemieszczenie wyrobów akcyzowych lub samochodów osobowych z terytorium państwa członkowskiego Unii Europejskiej na terytorium kraju.

Skład podatkowy – to natomiast miejsce, w którym określone wyroby akcyzowe są: produkowane, magazynowane, przeładowywane lub do którego wyroby te są wprowadzane, lub z którego są wyprowadzane – z zastosowaniem procedury zawieszenia poboru akcyzy.

Przez procedurę zawieszenia poboru akcyzy należy natomiast rozumieć – procedurę stosowaną podczas produkcji, magazynowania, przeładowywania i przemieszczania wyrobów akcyzowych, w trakcie której, gdy są spełnione warunki określone w przepisach ustawy o podatku akcyzowym i aktów wykonawczych wydanych na jej podstawie, z obowiązku podatkowego nie powstaje zobowiązanie podatkowe.

Samochody osobowe nie są  zaliczane zatem zgodnie z ustawą do wyrobów akcyzowych, ale są przedmiotem czynności podlegających opodatkowaniu tym podatkiem. Są to tzw. wyroby niezharmonizowane, które Polska mogła, lecz nie musiała opodatkować akcyzą.

Opodatkowanie podatkiem akcyzowym nie ma zatem charakteru powszechnego, lecz dotyczy tylko wybranych wyrobów i stanów faktycznych. Są one przedmiotem opodatkowania akcyzą niezależnie od tego, czy zostały wykonane lub powstały z zachowaniem warunków oraz form określonych przepisami prawa.  Można powiedzieć, że poprzez ten podatek Państwo chce osiągnąć dwa cele: pierwszy fiskalny– podatek akcyzowy jest jednym głównych dochodów budżetu Państwa, drugi – ograniczenie spożycia przez konsumentów pewnych dóbr, które ustawodawca uważa za luksusowe. Jednocześnie w celu złagodzenie rygorów wprowadza on liczne zwolnienia przedmiotowe z opodatkowania akcyzą. Niedochowanie jednak warunków tych zwolnień powoduje  że   podatek ten staje się podatkiem wygalanym, skoro musi być pobrany na jednej z faz obrotu. Dlatego też  opodatkowaniu akcyzą podlega także:

  1. użycie wyrobów akcyzowych objętych zwolnieniem od akcyzy ze względu na ich przeznaczenie albo określoną stawką akcyzy związaną z ich przeznaczeniem, jeżeli ich użycie:
    • było niezgodne z przeznaczeniem uprawniającym do zwolnienia od akcyzy albo zastosowania tej stawki akcyzy lub
    • nastąpiło bez zachowania warunków uprawniających do zwolnienia od akcyzy albo zastosowania tej stawki akcyzy;
  2. dostarczenie wyrobów akcyzowych objętych zwolnieniem od akcyzy ze względu na ich przeznaczenie, jeżeli odbyło się ono bez zachowania warunków uprawniających do zastosowania zwolnienia od akcyzy,
  3. sprzedaż wyrobów akcyzowych znajdujących się poza procedurą zawieszenia poboru akcyzy, objętych określoną stawką akcyzy związaną z ich przeznaczeniem, jeżeli ich sprzedaż odbyła się bez zachowania warunków uprawniających do zastosowania tej stawki akcyzy.

Ponadto opodatkowaniu podlegają tak niekorzystne dla podatnika stany, jak: ubytki wyrobów akcyzowych lub całkowite zniszczenie wyrobów akcyzowych, o których mowa przepisach ustawy. (Wyrób uważa się za całkowicie zniszczony, gdy nie może już zostać wykorzystany jako wyrób akcyzowy).

Końcowo wskazać trzeba, że obowiązek podatkowy z tytułu akcyzy powstaje  z dniem wykonania czynności lub zaistnienia stanu faktycznego podlegających opodatkowaniu akcyzą, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej. Jest to zatem zasada ogólna, od której istnieją liczne uregulowania szczególne, np. w jednym z przepisów ustawodawca stanowi, że jeżeli sprzedaż wyrobów węglowych jest potwierdzona fakturą, obowiązek podatkowy powstaje z dniem wystawienia faktury, nie później niż w 7. dniu od dnia wydania wyrobów węglowych. Stawki w tym podatku ustalane są natomiast w:

  • kwocie na jednostkę wyrobu,
  • procencie podstawy opodatkowania,
  • procencie maksymalnej ceny detalicznej,
  • kwocie na jednostkę wyrobu i procencie maksymalnej ceny detalicznej.