Łączenie i przekształcanie spółek

Łączenie i przekształcanie spółek może dotyczyć w polskim prawie handlowym każdej spółki.

Ustawodawca stworzył szerokie możliwości łączenia spółek, co ma ułatwić funkcjonowanie przedsiębiorstw w warunkach konkurencyjnej, gospodarki rynkowej. Spółki, które nie chcą lub nie są w stanie dłużej samodzielnie funkcjonować na rynku mogą się łączyć lub przejmować. Analogiczny proces podziału spółek jest również możliwy. Przekształcanie spółek ma na celu umożliwienie im przybierania najkorzystniejszej w danym momencie formy prawnej.

Procesy łączenia i przekształcania spółek są obszernie uregulowane w Kodeksie spółek handlowych i generalnie, szeroko dozwolone. Ograniczenia nie są duże i zaważyła na nich głównie charakterystyka spółek kapitałowych i charakterystyka spółek osobowych. Większość ograniczeń dotyczących łączenia spółek nie ma charakteru absolutnego. Rzadko występują sytuację kiedy dwóch, lub więcej spółek, rzeczywiście nie da się połączyć. Głównie mamy do czynienia z sytuacją, w której przed połączeniem należy dokonać odpowiednich przekształceń. Ograniczenia w zakresie przekształceń mają na celu zapewnienie minimalnych wymagań formalnych i przejrzystości procesu. Dotyczą one głównie przekształcenia spółki cywilnej w spółką handlową. Z uwagi na bardzo ograniczony katalog wymogów formalnych dotyczących funkcjonowania spółki cywilnej dla przekształcenia się w spółkę handlową inną niż spółka jawna, spółka cywilna musi przeprowadzić ten proces tak jak gdyby była już spółką jawną. Ponadto nie jest dopuszczalne przekształcanie spółek w likwidacji, które rozpoczęły podział majątku ani spółek w upadłości.

W odniesieniu do łączenia spółek, podstawowym ograniczeniem jest niedopuszczalność przejęcia spółki kapitałowej przez spółkę osobową. W przypadku połączenia przez zawiązanie nowej spółki, spółka osobowa nie może być spółka nowo zawiązaną.

Oba te warunki będą jednak spełnione jeśli przed połączeniem spółka kapitałowa przekształci się w osobową lub łączące się spółki kapitałowa i osobowa zawiążą nową spółkę kapitałową.

Pewne ograniczenia o charakterze fundamentalnym mogą natomiast wynikać z innych przepisów prawa niż samo prawo handlowe np. prawa bankowego czy ustawy o obrocie instrumentami finansowymi. Na podstawie tych przepisów spółki, które chciałyby połączyć się z bankiem lub spółką publiczną będą musiały najpierw przekształcić się w spółkę akcyjną.

W celu połączenia spółek należy sporządzić plan połączenia. Zawiera on podstawowe informacje na temat jak ma przebiegać połączenie, nazwę nowej spółki oraz szczegółowe jak stosunek wymiany udziałów. Do planu łączenia spółek zarządy, w przypadku spółek kapitałowych, sporządzają uzasadnienia dla połączeni. Ponadto załącza się projekt nowej umowy spółki i projekty uchwał wspólników o połączeniu. Rygor łączenia się spółek kapitałowych jest bardziej sformalizowany i wymaga spełnienia większej ilości warunków. Plan łączenia należy zgłosić do sądu rejestrowego. Analogiczny proces ma miejsce przy podziale spółek, oczywiście zamiast planu łączenia sporządza się wówczas plan podziału.

Przekształcanie spółek odbywa się w oparciu o cztery zasadnicze rygory, przekształcanie spółek osobowych w kapitałowe, osobowych w osobowe, kapitałowych w kapitałowe i kapitałowych w osobowe. Przepisy te mają uniemożliwić obchodzenie przepisów o zawiązywaniu spółek i określają minimalną ilość głosów konieczną dla podjęcia uchwał o przekształceniu.